Spurt og svarað

Hvað tekur langan tíma að afgreiða umsókn mína um greiðsluaðlögun?

Eftir að þú hefur skilað inn umsókn tekur að jafnaði um mánuð að taka ákvörðun um afgreiðslu hennar. Ef mál er umfangsmikið og þörf er á ítarlegri rannsókn kann afgreiðsla að taka lengri tíma. Því fljótari sem þú ert að svara fyrirspurnum embættisins og að veita nauðsynlegar upplýsingar ætti að taka skemmri tími að afgreiða umsóknina.

Hvaða skuldir falla undir greiðsluaðlögun?

Greiðsluaðlögun tekur til allra skulda nema þeirra sem tilgreindar eru í 3. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Þær skuldir sem eru undanskildar eru m.a. námslán, fésektir, vangoldinn virðisaukaskattur, vangoldin staðgreiðsla opinberra gjalda og meðlagsskuldir. Nánari upptalningu er að finna hér.

Hvenær kemst ég í greiðsluskjól?

Þegar umsókn þín hefur verið samþykkt, hefst tímabundin frestun greiðslna, svokallað greiðsluskjól. Nánari upplýsingar um skyldur og réttindi í greiðsluskjóli má finna hér

Hvað get ég gert ef umsókn minni um greiðsluaðlögun er synjað?

Ef þú fellur ekki undir skilyrði laga greiðsluaðlögunar getur þú sótt um ráðgjöf hjá umboðsmanni skuldara, þar sem metið er hvort önnur úrræði gætu hjálpað þér úr greiðsluvanda.

Þú getur kært synjun embættisins til úrskurðarnefndar velferðarmála. Kærufrestur er tvær vikur frá móttöku ákvörðunarinnar. Úrskurðarnefndin er staðsett í Hafnarhúsinu við Tryggvagötu, 150 Reykjavík. Með ákvörðun um synjun fylgir eyðublað fyrir kæruna. 

Mega kröfuhafar rukka dráttarvexti ef greiðsluskjóli lýkur í kjölfar afturköllunar á umsókn eða niðurfellingar greiðsluaðlögunarumleitana?

Þann 8. desember 2015 komst héraðsdómur Reykjavíkur að þeirri niðurstöðu að rétt væri að skýra ákvæði 2. mgr. 11. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga á þann veg að það heimili álagningu dráttarvaxta á kröfur í greiðsluskjóli. Málinu hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar. Í dag beita sumir kröfuhafar álagningu dráttarvaxta á kröfur vegna þess tímabils sem greiðsluskjól stóð yfir ef máli lýkur t.d. í kjölfar afturköllunar, niðurfellingar greiðsluaðlögunarumleitana eða niðurstöðu kærunefndar greiðsluaðlögunarmála. Þeir kröfuhafar sem hafa ekki innheimt dráttarvexti vegna þessa tímabils, þegar máli lýkur með framangreindum hætti, hafa látið kröfurnar bera almenna samningsvexti.

Hvenær er umsjónarmaður skipaður?

Umsjónarmaður er skipaður strax í kjölfar þess að umsókn þín er samþykkt. Umboðsmaður skuldara ákveður umsjónarmann málsins en hann getur verið starfsmaður embættisins sem er lögfræðingur að mennt, eða lögmaður á lögmannsstofu sem vinnur fyrir embættið.

Hvenær heyri ég fyrst í skipuðum umsjónarmanni?

Umsjónarmaður mun að jafnaði hafa samband við þig þegar innköllunarfrestur er liðinn, þ.e. að liðnum fjórum vikum frá því að auglýsing birtist í Lögbirtingablaði, þar sem lýst var eftir kröfum á hendur þér.

Hvað tekur langan tíma að fá samning um greiðsluaðlögun?

Þegar umsjónarmaður hefur verið skipaður með greiðsluaðlöguninni, skal hann birta innköllun í Lögbirtingablaði og fá þá kröfuhafar fjórar vikur til að lýsa kröfum á hendur skuldara. Þegar innköllunarfrestur er liðinn hefst undirbúningur að gerð frumvarps til samnings um greiðsluaðlögun. 

Þegar frumvarpið er tilbúið er það sent til kröfuhafa. Kröfuhafar hafa þrjár vikur til að andmæla frumvarpinu. Ef andmæli koma frá kröfuhöfum geta samningaviðræður dregist á langinn. Að jafnaði tekur ferlið tvo til þrjá mánuði eftir að innköllunarfresti lýkur þar til samningur um greiðsluaðlögun kemst á eða málinu lýkur með öðrum hætti.

Hvað er innköllun í Lögbirtingarblaði?

Þegar umsókn um greiðsluaðlögun hefur verið samþykkt, skal umsjónarmaður málsins birta innköllun í Lögbirtingablaði, þ.e. auglýsingu þar sem skorað er á þá sem telja sig eiga kröfur á hendur skuldara, að lýsa kröfunum fyrir umsjónarmanni innan fjögurra vikna. Embættið vill benda á að innköllunin getur leitt til þess að skráð verður í viðskiptamannaskrár lánastofnana að skuldari hafi farið í greiðsluaðlögun.

Texti innköllunar er eftirfarandi:

Innköllun vegna samnings um greiðsluaðlögun

Með ákvörðun umboðsmanns skuldara þann …var samþykkt umsókn …um að leita samnings um greiðsluaðlögun. Undirritaður var skipaður umsjónarmaður með greiðsluaðlöguninni þann …Hér með er skorað á alla þá sem telja sig eiga kröfur á hendur ofangreindum skuldara, að lýsa þeim fyrir undirrituðum umsjónarmanni innan fjögurra vikna frá fyrri birtingu þessarar innköllunar, sbr. 1. mgr. 10. gr. lge. Þeir lánardrottnar sem njóta veðréttar eða ábyrgðar annars aðila fyrir kröfum á hendur skuldara, án þess að veðið eða ábyrgðin taki til ákveðinnar skuldar, skulu tiltaka í kröfulýsingu hvaða skuld eigi þar undir, sbr. 2. mgr. 10. gr. lge. Þá skulu kröfuhafar tilgreina reikningsnúmer í kröfulýsingu vegna greiðslumiðlunar. Kröfulýsingar skulu sendar til Umboðsmanns skuldara, b.t. …lögfræðings, Kringlunni 1, 103 Reykjavík.

Óski kröfuhafi eftir að lýsa kröfum með rafrænum hætti skal kröfulýsing send á netfangið ums@ums.is.

Fundir verða haldnir með lánardrottnum, ef tilefni gefst til þess undir rekstri málsins, sbr. 6. mgr. 16. gr. lge.

Er ábyrgðarmaður minn upplýstur um að ég sé í greiðsluaðlögun?

Umsjónarmaður greiðsluaðlögunarmálsins sendir bréf til ábyrgðarmanns þíns um að greiðsluaðlögunarumleitanir þínar séu hafnar og fær hann jafnframt afrit af auglýsingu sem birtist í Lögbirtingablaði, svokallaðri innköllun þar sem auglýst er eftir kröfum á hendur þér.

Er samið um ábyrgðarskuldbindingar þriðja aðila í greiðsluaðlögun?

Í greiðsluaðlögun er ekki samið um ábyrgðarskuldbindingar þriðja aðila, hvort sem ábyrgðarmaður gekkst persónulega í ábyrgð fyrir kröfu eða veðsetti eign sína. Í þessu felst að kröfuhafi getur innheimt kröfu sína gagnvart ábyrgðarmanni, þegar greiðsluaðlögunarsamningur hefur tekið gildi þó svo að hann kveði á um að krafan sé gefin eftir gagnvart aðalskuldara.

Hvernig er farið með ábyrgðarskuldbindingar mínar í greiðsluaðlögun?

Ef ábyrgðarskuldbinding þín er ekki orðin virk, þ.e. aðalskuldari er með kröfuna í skilum, er ekki gert ráð fyrir henni í greiðsluaðlöguninni. Verði skuldbindingin virk á tímabili greiðsluaðlögunar þarf að breyta samningnum þínum og taka kröfuna inn í greiðsluaðlögunina. Þér ber þó ekki að greiða meira af kröfunni en sem nemur því hlutfalli sem þér ber að greiða af öðrum samningskröfum samkvæmt samningi um greiðsluaðlögun.

Fæ ég að halda vaxtabótunum mínum í greiðsluaðlögun?

Í samningum um greiðsluaðlögun er að jafnaði samið um að þær vaxtabætur sem koma til útgreiðslu á tímabili greiðsluaðlögunar skuli deilast á milli kröfuhafa í samræmi við ákvæði laga um greiðsluaðlögun einstaklinga. Skuldari fær þá kröfu í heimabankann sem nemur fjárhæð vaxtabóta. Þegar skuldari hefur greitt kröfuna, mun embætti umboðsmanns skuldara hlutast til um að greiðslumiðlunarbanki miðli vaxtabótunum til kröfuhafa í samræmi við ákvæði samnings. 

Vakin er athygli á því að ef skuldari nýtir vaxtabætur í annað telst það vera brot á skyldum skuldara samkvæmt samningi og getur leitt til þess að kröfuhafi fallist ekki á að veita þá eftirgjöf sem samið var um.

Ef ég hef enga greiðslugetu, get ég fengið samning um greiðsluaðlögun?

Já, það er ekki skilyrði fyrir því að komast í greiðsluaðlögun að þú getir greitt af kröfum. Ef þú ert fasteignaeigandi, þá getur þú búist við því að þurfa að selja fasteign þína í ljósi þess að þú hefur ekki efni á að greiða af henni. Að jafnaði er samið um 100% eftirgjöf hjá einstaklingum með ótímabundna neikvæða greiðslugetu.

Þarf ég að selja eignir mínar í greiðsluaðlögun?

Það er skuldari sem tekur lokaákvörðun um sölu eigna, en ef skuldari neitar að selja eign getur umsjónarmaður óskað eftir því að greiðsluaðlögunarumleitanir verði felldar niður. Umsjónarmaður getur lagt til að fasteign skuli seld ef ljóst er að skuldari getur ekki staðið undir afborgunum af veðkröfum innan matsverðs fasteignarinnar. Hið sama á við ef umsjónarmaður telur fasteignina vera óhæfilega með tilliti til aðstæðna skuldara, stærðar hennar og afborgana af veðkröfum. Þá þarf að jafnaði að selja aðrar eignir sem skuldari getur verið án, t.d. lóð, sumarbústað, tjaldvagn o.fl. 

Hvernig er tímabil greiðsluaðlögunar ákvarðað?

Tímabil greiðsluaðlögunar samkvæmt samningi er að jafnaði eitt til þrjú ár. Við ákvörðun á lengd tímabilsins hverju sinni ber umsjónarmanni að hafa ýmis sjónarmið í huga. Atriði sem m.a. skipta máli í því sambandi eru fjárhæð skulda, fjölskyldugerð, hvort skuldari hafi börn á framfæri, aldur og heilsa skuldara og hvort fasteign skuli seld.

Hvað kemur fram í frumvarpi til samnings um greiðsluaðlögun?

Í frumvarpi skal tiltaka viðeigandi upplýsingar til að gefa heildarmynd af fjárhag og greiðslugetu skuldara, m.a. upplýsingar um tekjur, skuldir, eignir og mánaðarleg útgjöld. Þá skal fylgja listi yfir allar kröfur sem vitað er um og tillaga umsjónarmanns um hvernig farið verði með kröfurnar. Þá ber að tiltaka allar verðmætar eignir sem skal selja eða halda eftir og verðmæti þeirra. Umsjónarmaður mun óska eftir að skuldari lesi frumvarpið og staðfesti að allar upplýsingar sem þar eru tilgreindar séu réttar.

Hvað gerist ef kröfuhafar andmæla frumvarpi til samnings um greiðsluaðlögun?

Ef kröfuhafar lýsa yfir andmælum við frumvarpið mun umsjónarmaður skoða andmælin. Umsjónarmaður metur hvort komið hafi fram upplýsingar sem geta leitt til þess að greiðsluaðlögunarumleitanir verði felldar niður, t.d. vegna háttsemi skuldara. Ef svo er ekki, mun umsjónarmaður reyna að fá kröfuhafa til að endurskoða afstöðu sína og meta hvort gerðar verði breytingar á frumvarpinu til að koma til móts við kröfuhafa. Ef frjálsar samningaviðræður takast ekki, getur skuldari lýst því yfir að hann vilji leita nauðasamnings vegna samningskrafna og/eða tímabundinnar greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna. Umsjónarmaður tekur þá rökstudda afstöðu til þess hvort hann mæli með því að nauðasamningur eða greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna komist á.

Hvað gerist ef ég get ekki staðið við samninginn minn?

Ef upp koma ófyrirsjáanlegar aðstæður hjá þér sem leiða til þess að þú getur ekki staðið við greiðslur samkvæmt samningi um greiðsluaðlögun, getur þú krafist þess að gerðar verði breytingar á samningi þínum. Slíkar ófyrirsjáanlegar aðstæður geta verið slys, viðvarandi atvinnuleysi, óvænt útgjöld o.fl. Kröfu skuldara skal ekki taka til greina ef tilefni breyttra forsendna verður rakið til óábyrgrar hegðunar hans. Allar upplýsingar um ferlið má finna hér

Ef þú vanrækir verulega að greiða afborganir samkvæmt samningi getur kröfuhafi krafist riftunar eða ógildingar á samningi um greiðsluaðlögun í einkamáli fyrir dómi. Það er því mjög mikilvægt að þú leitir ráða hjá starfsmönnum embættis umboðsmanns skuldara, teljir þú þig ekki geta staðið við greiðslur þar sem möguleiki kann að vera fyrir hendi að þú getir fengið samningnum þínum breytt. 

Hvað á ég að gera ef fjárhagsstaðan mín batnar umtalsvert á tímabili greiðsluaðlögunar?

Á þér hvílir skylda samkvæmt lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga, til þess að upplýsa kröfuhafa innan eins mánaðar og á tryggan hátt, að fjárhagsstaðan þín hafi batnað umtalsvert. Kröfuhafi hefur rétt til þess að krefjast breytinga á samningi um greiðsluaðlögun vegna þessa. Ef þú hefur fengið í hendur háa fjárhæð getur kröfuhafi krafist þess að fénu verði skipt að hluta eða fullu milli kröfuhafa. 

Það er verið að innheimta hjá ábyrgðarmanni vegna þess að ég fór í greiðsluaðlögun, hvað er hægt að gera?

Þar sem ekki er samið um ábyrgðarskuldbindingar þriðja aðila í greiðsluaðlögun, þarf ábyrgðarmaður að semja við kröfuhafa um greiðslu ábyrgðarskuldbindingarinnar. Þá hvetur embættið ábyrgðarmenn til að kynna sér umfjöllun um gildar og ógildar ábyrgðarskuldbindingar hér. Ef ábyrgðarmaður lendir í greiðsluerfiðleikum vegna innheimtu gjaldfallinnar ábyrgðarskuldbindingar, getur hann leitað til embættisins og sótt um ráðgjöf.

Hefur greiðsluaðlögun einhver áhrif á rétt minn til greiðslna frá ríki eða sveitarfélögum?

Nei, í 33. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga kemur fram að sá hluti skulda sem felldur er niður samkvæmt greiðsluaðlögun skerðir ekki rétt skuldara til hvers konar greiðslna eða aðstoðar frá ríki eða sveitarfélögum.

Hver er munurinn á greiðsluaðlögun og gjaldþrotaskiptum?

Greiðsluaðlögun gengur út á frjálsar samningaviðræður við kröfuhafa, þar sem komið er á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu. Í greiðsluaðlögun er almennt miðað við að skuldari geti haldið hóflegri fasteign og bifreið hafi hann greiðslugetu til. Tímabil greiðsluaðlögunar er að jafnaði eitt til þrjú ár. Efndir kröfu í samræmi við samning um greiðsluaðlögun, hafa sömu áhrif og ef krafan hefði verið efnd eftir upprunalegu efni sínu. Vakin skal athygli á því að fjármálastofnanir skrá í viðskiptamannaskrár að skuldari hafi farið í greiðsluaðlögun og verður sú skráning því partur af viðskiptasögu hlutaðeigandi. Þegar greiðsluaðlögun er lokið, er það á forræði hvers og eins fjármálafyrirtækis að ákveða hvaða áhrif greiðsluaðlögun hafi á lánshæfi skuldara.

Gjaldþrotaskipti eru mun afdrifaríkari aðgerð gagnvart skuldara. Gjaldþrotaskipti eru sameiginleg fullnustugerð í þágu kröfuhafa sem fá eftir atvikum fullnustu krafna sinna í ákveðinni réttindaröð. Skuldari missir forræði á búi sínu og er skipaður skiptastjóri til að annast skiptin. Andvirði eigna skuldara er ráðstafað til greiðslu skulda hans. Skiptameðferð getur tekið misjafnan tíma, yfirleitt nokkra mánuði hjá einstaklingum. Skuldari ber áfram ábyrgð á skuldum sínum sem fást ekki greiddar við skiptin en kröfurnar fyrnast á tveimur árum frá skiptalokum nema kröfuhafi fái viðurkenningardóm fyrir fyrningarslitum. Vakin skal athygli á því að hjá ýmsum starfsstéttum er það lagalegt skilyrði fyrir starfsréttindum að viðkomandi hafi forræði á búi sínu. Þá er það skráð á vanskilaskrá að bú þrotamanns hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta. Í kjölfarið minnkar lánshæfi þrotamanns verulega sem og vilji annarra til að stofna til viðskiptasambands við hann.

Hver er meðferð krafna í greiðsluskjóli?

Mismunandi meðferð er á kröfum eftir því um hvaða kröfuhafa er að ræða og hvort mál endar með samningi um greiðsluaðlögun. Kröfuhafar hafa heimild til að láta kröfur sínar bera vexti en ekki allir nýta þá heimild ef mál endar með samningi um greiðsluaðlögun. Ákveðnir kröfuhafar bæta afborgunum veðláns, sem safnast upp meðan frestun greiðslna varir, við höfuðstól þess þegar samningur um greiðsluaðlögun kemst á, t.d. Íbúðalánasjóður, Landsbankinn og Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. Ef greiðsluaðlögunarmáli lýkur án samnings, þá verða ógreiddar afborganir veðláns meðan frestun greiðslna stóð yfir, innheimtar. Ef greiðsluaðlögunarmáli lýkur án samnings, þá kunna ákveðnir kröfuhafar að reikna dráttarvexti vegna þess tíma sem frestun greiðslna stóð yfir. Af ofangreindu leiðir að kröfur geta hækkað meðan frestun greiðslna varir.